การพัฒนาภาวะผู้นำเชิงพุทธของพระสังฆาธิการธรรมยุติกนิกายในจังหวัดสุรินทร์อย่างยั่งยืน
คำสำคัญ:
คณะธรรมยุติกนิกาย, พระสังฆาธิการ, ภาวะผู้นำเชิงพุทธบทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาแนวคิดภาวะผู้นำของพระสังฆาธิการธรรมยุติกนิกายจังหวัดสุรินทร์ 2) ศึกษาสภาพที่ส่งเสริมการพัฒนาภาวะผู้นำของพระสังฆาธิการธรรมยุติกนิกายจังหวัดสุรินทร์ และ 3) วิเคราะห์รูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำอย่างยั่งยืนของพระสังฆาธิการธรรมยุติกนิกายจังหวัดสุรินทร์ ข้อมูลได้จากการศึกษาเชิงเอกสาร การสัมภาษณ์ และสนทนากลุ่ม ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ประกอบด้วยพระสังฆาธิการและผู้บริหารสำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดสุรินทร์ จำนวน 5 ท่าน แล้วนำเสนอเชิงพรรณนาวิเคราะห์
ผลการศึกษาพบว่า 1) แนวคิดภาวะผู้นำของพระสังฆาธิการธรรมยุติกนิกายจังหวัดสุรินทร์ในปัจจุบัน พบว่า พระสังฆาธิการแต่ละรูปมีองค์ความรู้ไม่เท่ากัน ความสามารถในการคิดการตัดสินใจยังไม่เด็ดขาดพอ เกิดจากความไม่ทันและไม่เข้าใจในบริบทของสังคมทางโลก ขาดความรู้ในทางกฎหมายของพระสังฆาธิการ ปัจจุบันการทำหน้าที่จะต้องมองออกนอกกรอบ แต่ยังคงมีศาสตร์คือความรู้และศีลวินัยคือนำมาปรับใช้ในการบริหาร เพื่อให้องค์ดำเนินไปในทิศทางที่ดีขึ้น 2) สภาพที่ส่งเสริมการพัฒนาภาวะผู้นำของพระสังฆาธิการธรรมยุติกนิกายจังหวัดสุรินทร์ พบว่า การเข้าใจในหน้าที่พระสังฆาธิการเกี่ยวกับงานด้านปกครองคณะสงฆ์รวมถึงภารกิจทั้ง 6 ด้าน โดยส่งเสริมให้พระสังฆาธิการมีองค์ความรู้ เกี่ยวกับบทบาทหน้าที่ของเจ้าคณะปกครอง พระสังฆาธิการจำเป็นต้องมีความกระตือรือร้นในการเรียนรู้ตลอดเวลา กล้าเผชิญกับสิ่งใหม่ ๆ ที่เกิดขึ้น พร้อมกับสามารถปรับตัวให้เข้ากับการเปลี่ยนแปลงในโลกยุคโลกวิวัฒน์ได้ 3) รูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำอย่างยั่งยืนของพระสังฆาธิการธรรมยุติกนิกายจังหวัดสุรินทร์ พบว่า พระสังฆาธิการมีความรู้ความเข้าใจในหน้าที่ มีคุณธรรมและมีภาวะผู้นำตามหลักพุทธ อันเป็นที่พึ่งทางจิตใจของคนในชุมชน มีการประยุกต์ใช้ในบริบทของชุมชน วัด เพื่อให้เกิดการพัฒนาที่ยั่งยืน การมีรูปแบบแนวคิดที่เป็นภาวะผู้นำในปัจจุบันของพระสังฆาธิกา รจึงต้องสะท้อนถึงความหลากหลายตาม อัตลักษณ์ ประสบการณ์ และองค์ความรู้ของในแต่ละรูป
References
คณะสงฆ์จังหวัดสุรินทร์. (2567). รายงานการบริหารกิจการคณะสงฆ์จังหวัดสุรินทร์. สุรินทร์: สำนักงานเจ้า คณะจังหวัดสุรินทร์ (ธรรมยุต).
นิศานาถ แก้ววินัด. (สัมภาษณ์ 10 พฤศจิกายน 2568). อาจารย์ประจำคณะเทคโนโลยีอุตสาหกรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์. ต.นอกเมือง อ.เมือง จ.สุรินทร์.
พระครูสิริพัฒนเมธี. (สนทนากลุ่ม 27 กันยายน 2568). เจ้าคณะอำเภอสำโรงทาบ(ธ) วัดบูรพาราม ตำบลใน เมือง อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์.
พระเทพปริยัติเมธี. (2553). ภาวะผู้นำเชิงพุทธกับการจัดการความขัดแย้งในสังคมไทย. (รายงานการวิจัย). มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป. อ. ปยุตฺโต). (2548). การคณะสงฆ์กับการศึกษาไทย. กรุงเทพฯ: มูลนิธิพุทธธรรม.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยุตฺโต). (2553). พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์. พิมพ์ครั้งที่ 15. กรุงเทพมหานคร: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระพรหมบัณฑิต (ประยูร ธมฺมจิตฺโต). (2560). พุทธบริหาร: ศิลปะการบริหารจัดการ. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระมหายุทธพิชาญ โยธสาสโน. (สนทนากลุ่ม 27 กันยายน 2568). รองเจ้าคณะอำเภอกาบเชิง วัดพรหม สุรินทร์ ตำบลในเมือง อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์.
พระเมธีธรรมาภรณ์ (ประยูร ธมฺมจิตฺโต) (2539). การปกครองคณะสงฆ์ไทย, พิมพ์ครั้งที่ 9, กรุงเทพฯ: มูลนิธิ พุทธธรรม.
วรวิทย์ ทองไทยนันท์. (สัมภาษณ์ 27 กันยายน 2568). ผู้อำนวยการสำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัด สุรินทร์ อ.เมือง จ.สุรินทร์.
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ. (2513). ตำนานคณะสงฆ์. พระนคร: คลังวิทยา.
สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ. (2554). การพัฒนาวัดสู่ความเป็นมาตรฐาน. นครปฐม: กองพุทธศาสนสถาน.
สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ. (2562). คู่มือพระสังฆาธิการ. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์สำนักงาน พระพุทธศาสนาแห่งชาติ.
สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ. (2564). คู่มือการบริหารงานคณะสงฆ์. กรุงเทพฯ: สำนักงาน พระพุทธศาสนาแห่งชาติ.
อรศิริ เกตุศรีพงษ์. (2550). สังคหวัตถุ 4 : วัฒนธรรมองค์กรที่เอื้อต่อการจัดการความรู้. วารสาร ProductivityWorld เพื่อการเพิ่มผลผลิต, 12(68), 43-46.
อุบลวรรณ สุวรรณภูสิทธิ์. (สัมภาษณ์ 10 พฤศจิกายน 2568). รองผู้อำนวยการวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัย.
