กลยุทธ์ส่งเสริมการศึกษาของคณะสงฆ์จังหวัดสุรินทร์อย่างยั่งยืน

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาแนวทางการส่งเสริมการศึกษาสงเคราะห์ในพระพุทธศาสนา 2) เพื่อศึกษาสภาพการศึกษาของคณะสงฆ์จังหวัดสุรินทร์ในปัจจุบัน 3) เพื่อศึกษาบทบาทของคณะสงฆ์จังหวัดสุรินทร์กับการส่งเสริมการศึกษาสงเคราะห์อย่างยั่งยืน ใช้วิธีการเก็บรวบรวมข้อมูลจากข้อมูลปฐมภูมิ ข้อมูลทุติยภูมิ การสัมภาษณ์แบบเจาะลึก และการสนทนากลุ่มกับกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 5 รูป/ท่าน โดยใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหา (Content analysis) นำเสนอข้อมูลด้วยวิธีการพรรณนาความ (Descriptive Interpretation)

ผลการศึกษาพบว่า 1) แนวทางการส่งเสริมการศึกษาสงเคราะห์ในพระพุทธศาสนา ควบคู่กับพัฒนาการศึกษาของคณะสงฆ์ไทย โดยชี้ให้เห็นว่าการศาสนศึกษาครอบคลุมแผนกธรรม บาลี และสามัญศึกษา ภายใต้การกำกับของ มหาเถรสมาคม และยึดหลักปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ เพื่อพัฒนาพระภิกษุสามเณรอย่างสมบูรณ์ทั้งกาย ศีล จิต และปัญญา การศึกษาสงเคราะห์มีบทบาทช่วยเหลือเด็กและเยาวชนผู้ด้อยโอกาสผ่านโรงเรียนการกุศลและศูนย์การเรียนรู้ของวัด สะท้อนบทบาทคณะสงฆ์ในการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ พัฒนาการศึกษาสงฆ์ไทยดำเนินต่อเนื่องตั้งแต่สมัยสุโขทัย อยุธยา ธนบุรี จนถึงรัตนโกสินทร์ และปรับตัวสอดคล้องบริบทสังคมสมัยใหม่ โดยมีการสถาปนาสถาบันอุดมศึกษาสงฆ์ ได้แก่ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย และ มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย เพื่อบูรณาการพระพุทธศาสนากับศาสตร์ร่วมสมัย ทั้งนี้ แนวทางส่งเสริมควรมุ่งสร้างความร่วมมือทุกภาคส่วน พัฒนาหลักสูตร บุคลากร และใช้วัดเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ตลอดชีวิตของชุมชน อันนำไปสู่ความมั่นคงของพระศาสนาและสังคมไทยอย่างยั่งยืน 2) สภาพการศึกษาคณะสงฆ์จังหวัดสุรินทร์ดำเนินบนบริบทพหุวัฒนธรรมชายแดนลุ่มน้ำมูล โดยวัดทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางการศึกษา ศีลธรรม และทุนทางสังคมของชุมชน โครงสร้างการศึกษาครอบคลุมแผนกธรรม บาลี สามัญศึกษา และการศึกษาต่อเนื่องผ่านเครือข่ายสถาบันสงฆ์ เช่น มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย อย่างไรก็ตาม ยังเผชิญความเหลื่อมล้ำด้านทรัพยากร ครูผู้สอน และโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล โดยเฉพาะพื้นที่ชายแดน ผู้เรียนจำนวนมากมาจากครอบครัวยากจน พื้นฐานการเรียนไม่เท่ากัน ขณะที่ครูมีภาระงานสูงและงบประมาณไม่ต่อเนื่อง แม้มีข้อจำกัด แต่จุดแข็งคือทุนวัฒนธรรมท้องถิ่นและเครือข่ายชุมชนเข้มแข็ง           ซึ่งสามารถพัฒนาเป็นระบบการเรียนรู้เชิงเครือข่าย ลดช่องว่าง และยกระดับคุณภาพการศึกษาอย่างยั่งยืน        3) คณะสงฆ์จังหวัดสุรินทร์มีบทบาทสำคัญในการส่งเสริมการศึกษาสงเคราะห์ โดยวัดทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางการเรียนรู้และที่พึ่งของเด็กและเยาวชนผู้ด้อยโอกาสในพื้นที่ชายแดนและชนบท การพัฒนายั่งยืนต้องยึดหลักไตรสิกขาเป็นแกน ควบคู่การประยุกต์ใช้เทคโนโลยีดิจิทัลและการเคารพพหุวัฒนธรรมท้องถิ่น เพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา อย่างไรก็ตาม ยังมีข้อจำกัดด้านงบประมาณ บุคลากร และสื่อการเรียนรู้               จึงจำเป็นต้องสร้างเครือข่ายความร่วมมือและกองทุนที่โปร่งใสตามหลักธรรมาภิบาล สรุปได้ว่าหากเสริมความเข้มแข็งเชิงระบบอย่างต่อเนื่อง การศึกษาของคณะสงฆ์ใน จังหวัดสุรินทร์ จะสามารถพัฒนาอย่างมั่นคงและยั่งยืน ทั้งต่อผู้เรียน พระศาสนา และสังคมโดยรวม

ดังนั้น ในบทความนี้ จึงมีประโยชน์ในการนำไปเป็นฐานข้อมูลในการกำหนดเป็นนโยบายของการจัดการศึกษาของคณะสงฆ์จังหวัดสุรินทร์ ทั้งนี้ เพื่อสร้างศาสนทายาท ผู้สืบทอดอายุพระพุทธศาสนาให้ยั่งยืน และก้าวทันต่อความเปลี่ยนแปลงของโลก