การศึกษาเชิงวิเคราะห์ศัพท์ปรัชญาจาก phdict.online: ศัพท์หมวด Causality (Causation)

บทคัดย่อ

บทความนี้มุ่งศึกษาเชิงวิเคราะห์ศัพท์ปรัชญาในหมวดความเป็นเหตุเป็นผล หรือกฎแห่งกรรม โดยใช้ฐานข้อมูลศัพท์ปรัชญาและคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนาเป็นกรอบอธิบาย เพื่อทำความเข้าใจมโนทัศน์เรื่องกฎแห่งกรรมในบริบทพุทธปรัชญาเถรวาท การศึกษาพบว่า ศัพท์สำคัญ เช่น เหตุ ปัจจัย เจตนา กรรม และวิบาก สะท้อนโครงสร้างความคิดแบบเหตุปัจจัยที่เป็นระบบ โดยมี “เจตนา” เป็นแกนกลางที่ทำให้การกระทำกลายเป็นกรรมและก่อให้เกิดผล การวิเคราะห์เชิงแนวคิดสามารถจำแนกได้เป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ กฎสากลของธรรมชาติ กระบวนการแห่งเหตุปัจจัย และจริยศาสตร์แห่งความรับผิดชอบ นอกจากนี้ยังพบการขยายความหมายเชิงอุปลักษณ์ของคำว่า “กรรม” ในสังคมไทย ซึ่งส่งผลให้ความหมายดั้งเดิมเชิงเป็นกลางแคบลง การอภิปรายผลชี้ให้เห็นความเชื่อมโยงระหว่างกายภาพและจิตภาพตามหลักปฏิจจสมุปบาท อันเป็นกลไกสำคัญของการเกิดและดับแห่งสภาวะทั้งปวง สรุปได้ว่าการเข้าใจศัพท์หมวดเหตุเป็นผลอย่างถูกต้อง ช่วยเสริมสร้างโลกทัศน์ที่ตั้งอยู่บนเหตุปัจจัย ลดความเชื่อแบบโชคชะตา และส่งเสริมการสร้างเหตุแห่งความดีงามในชีวิตและสังคม